Dziś Środa Popielcowa. Jeden z najważniejszych dni w roku liturgicznym Kościoła katolickiego, oznaczającym początek Wielkiego Postu, 40-dniowego okresu przygotowania do Świąt Wielkanocnych. W Polsce obyczaj sypania głów popiołem jest dobrze zakorzeniony i ma głębokie, wielowarstwowe znaczenie – religijne, kulturowe i duchowe.
Środa Popielcowa wypada 46 dni przed Wielkanocą i kończy okres karnawału. W liturgii katolickiej ten dzień rozpoczyna czas pokuty i refleksji. Jego korzenie sięgają wczesnego chrześcijaństwa, kiedy wiernych wezwano do przygotowania się duchowo na pamiątkę męki, śmierci i zmartwychwstania Jezusa.
Centralnym obrzędem tej liturgii jest posypanie wiernych popiołem, zwyczaj znany już od VIII-IX wieku. Popiół używany podczas tej ceremonii pochodzi ze spalonych palm (pozostałości po Niedzieli Palmowej) z poprzedniego roku. Symbolizuje przemijanie, kruchość ludzkiego życia i konieczność przemiany serca.
„Prochem jesteś i w proch się obrócisz” lub „Nawracajcie się i wierzcie w Ewangelię”, ksiądz wypowiadając te słowa, przypomina człowiekowi o jego ograniczeniach i potrzebie pokuty. Popiół, jako substancja prosta i niejako „martwa”, ma pobudzać do refleksji nad własnym życiem, grzechami i perspektywą przemiany duchowej. W wielu kulturach, nie tylko chrześcijańskich, popiół był i jest znakiem żałoby, oczyszczenia, a także odrodzenia.
W Polsce Środa Popielcowa zawsze była dniem szczególnym. Głównymi elementami tego dnia są: udział w mszy i przyjęcie popiołu, post i wstrzemięźliwość (katolicy powstrzymują się od jedzenia mięsa, niektórzy też ograniczają ilość posiłków), zachowanie powagi i skupienia – wielu wiernych rozpoczyna planowanie własnej drogi postnej.
Dawniej, szczególnie na wsiach, wierzono, że popiół chroni przed chorobami i złymi duchami. Oczyszczał nie tylko serce i ciało ale i dom i gospodarstwo.
Dla współczesnych Polaków Środa Popielcowa to przede wszystkim czas refleksji nad sobą, własnymi wyborami i relacjami z innymi. To moment, w którym religia spotyka się z kulturą, a gest posypania popiołem, choć prosty, niesie ze sobą bogatą symbolikę i przypomina o uniwersalnych prawdach: przemijaniu i nadziei.
