Premia i nagroda pod lupą: dlaczego pracownik nie może ich oddać. Pracownik nie może skutecznie zrzec się prawa do wynagrodzenia za pracę, w tym do nagrody, która ma charakter roszczeniowy. Zwrot nagrody przez pracownika na konto firmy jest czynnością prawną nieważną, jeśli nagroda stanowiła składnik wynagrodzenia. W przypadku nagrody uznaniowej, która została już przyznana i wypłacona, pracownik nabywa do niej prawo i nie ma podstaw do jej zwrotu.
Decydujące znaczenie ma ustalenie, czy nagroda uznaniowa przyznawana jest np. raz do roku, przewidziana w regulaminie wynagradzania, ma charakter roszczeniowy (czyli jest składnikiem wynagrodzenia za pracę), czy też jest świadczeniem uznaniowym, zależnym wyłącznie od decyzji pracodawcy. Jeżeli regulamin wynagradzania przewiduje skonkretyzowane, zobiektywizowane i weryfikowalne przesłanki nabycia prawa do nagrody, to świadczenie to ma charakter roszczeniowy i staje się częścią wynagrodzenia za pracę
Jeżeli natomiast przyznanie nagrody zależy wyłącznie od uznania pracodawcy, a regulamin nie przewiduje obiektywnych przesłanek jej nabycia, nagroda ma charakter uznaniowy i pracownik nie ma roszczenia o jej wypłatę, dopóki nie zostanie mu przyznana.
Zgodnie z art. 84 Kodeksu pracy, pracownik nie może zrzec się prawa do wynagrodzenia za pracę ani przenieść tego prawa na inną osobę. Zakaz ten obejmuje zarówno wynagrodzenie zasadnicze, jak i jego składniki, w tym premie i nagrody o charakterze roszczeniowym. Czynność prawna polegająca na zrzeczeniu się lub zwrocie wynagrodzenia (w tym nagrody) jest nieważna z mocy prawa (art. 58 § 1 Kodeksu cywilnego w zw. z art. 300 Kodeksu pracy)
Sąd Najwyższy jednoznacznie wskazuje, że pracownik nie może skutecznie zrzec się nabytego prawa do wynagrodzenia, a także nie może zobowiązać się, że nie będzie dochodził tego wynagrodzenia w przyszłości. Dotyczy to również sytuacji, gdy pracownik zwraca już wypłaconą nagrodę na konto firmy – taka czynność jest nieważna
Skutki zwrotu nagrody
- Jeżeli nagroda miała charakter roszczeniowy (była składnikiem wynagrodzenia), pracodawca powinien zwrócić pracownikowi przekazaną kwotę, ponieważ zwrot był bezskuteczny prawnie.
- Jeżeli nagroda miała charakter uznaniowy, ale została już przyznana i wypłacona, pracownik nabył do niej prawo i nie ma podstaw do jej zwrotu.
- W obu przypadkach zwrot nagrody przez pracownika nie wywołuje skutków prawnych i nie zwalnia pracodawcy z obowiązku jej wypłaty, jeśli spełnione zostały przesłanki nabycia prawa do nagrody.
Pracownik nie może skutecznie zrzec się prawa do nagrody, która ma charakter roszczeniowy lub została już przyznana i wypłacona. Zwrot nagrody na konto firmy jest czynnością prawną nieważną. Pracodawca powinien zwrócić pracownikowi tę kwotę. W razie wątpliwości co do charakteru świadczenia, należy przeanalizować regulamin wynagradzania i praktykę zakładową w świetle aktualnego orzecznictwa sądowego.
Autor: Beata Cedro – Łosak
