26 lutego obchodzimy Dzień Hymnu Narodowego – data ta nie jest przypadkowa. To właśnie tego dnia w 1927 roku „Mazurek Dąbrowskiego” został oficjalnie ustanowiony hymnem Rzeczypospolitej Polskiej. Decyzja ta zapadła niemal 130 lat po powstaniu samej pieśni, która przez długi czas towarzyszyła Polakom w walce o wolność, zanim stała się formalnym symbolem państwowym.
Historia utworu sięga dramatycznego okresu po III rozbiorze Polski w 1795 roku, kiedy państwo polskie zniknęło z mapy Europy. Wielu Polaków pokładało nadzieję w sojuszu z Francją i w osobie Napoleon Bonaparte, widząc w nim szansę na odbudowę niepodległości. 9 stycznia 1797 roku generał Jan Henryk Dąbrowski powołał we Włoszech Legiony Polskie – formację wojskową złożoną z polskich ochotników, którzy mieli walczyć u boku armii francuskiej i włoskiej.
To właśnie podczas parady Legionów 16 lipca 1797 roku we włoskim Reggio Emilia obecny tam Józef Wybicki napisał słowa „Pieśni Legionów Polskich we Włoszech”. Utwór bardzo szybko zyskał popularność wśród Polaków pod zaborami. Śpiewano go jako wyraz nadziei, wiary w odzyskanie państwa i dowód, że naród – choć pozbawiony własnego kraju – wciąż żyje.
W XIX i na początku XX wieku pieśń należała do najważniejszych utworów patriotycznych. Obok niej ogromną popularnością cieszyły się również „Boże, coś Polskę”, „Rota”, „My, Pierwsza Brygada” czy „Warszawianka”. Gdy w 1918 roku Polska odzyskała niepodległość, rozpoczęła się dyskusja nad wyborem oficjalnego hymnu. Ostatecznie zdecydowano, że to właśnie „Mazurek Dąbrowskiego” – utwór najmocniej zakorzeniony w tradycji walki o wolność – będzie reprezentował odrodzone państwo. 26 lutego 1927 roku decyzję tę zatwierdzono urzędowo.
Treść hymnu odwołuje się do kluczowych momentów i postaci w historii Polski. Pierwsza zwrotka nawiązuje do utraty państwowości po rozbiorach i zapowiada jej odzyskanie. Druga podkreśla nadzieje wiązane z Napoleonem i jego zwycięstwami militarnymi. Trzecia przywołuje wydarzenia potopu szwedzkiego oraz postać Stefan Czarniecki, symbolizującego niezłomność w walce z najeźdźcą. Warto dodać, że Czarniecki od 1664 roku pełnił funkcję starosty chęcińskiego, co stanowi ciekawy lokalny akcent w historii hymnu. Interesującym szczegółem jest także fakt, że w refrenie polskiego hymnu pojawia się odniesienie do Włoch, natomiast w trzeciej zwrotce hymnu Włoch wspomniana jest Polska – to rzadki przykład takiego symbolicznego „dialogu” między narodowymi pieśniami.
Dziś „Mazurek Dąbrowskiego” – obok godła i biało-czerwonej flagi – jest jednym z najważniejszych symboli państwowych. Przez pokolenia jednoczył Polaków zarówno w chwilach triumfu, jak i w momentach najtrudniejszych prób. Jest nie tylko pieśnią, ale świadectwem historii, wyrazem tożsamości narodowej i przypomnieniem, jak wielką cenę zapłacili przodkowie za wolność, którą dziś możemy się cieszyć.
Łukasz Woś, Centrum Informacji Turystycznej i Historycznej Gminy Chęciny
