Zgodnie z art. 60 § 1 k.r.o., małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i który znajduje się w niedostatku, może żądać od drugiego małżonka rozwiedzionego dostarczania środków utrzymania w zakresie odpowiadającym usprawiedliwionym potrzebom uprawnionego oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego. Przesłanki te muszą wystąpić łącznie.
Kluczowe znaczenie ma pojęcie niedostatku. Jak wskazuje orzecznictwo Sądu Najwyższego, niedostatek to sytuacja, w której uprawniony nie jest w stanie własnymi siłami, przy pełnym wykorzystaniu swoich możliwości zarobkowych i majątkowych, zaspokoić w całości lub w części swoich usprawiedliwionych potrzeb. Niedostatek nie zachodzi, jeśli osoba pracuje, uzyskuje dochody pozwalające na samodzielne utrzymanie, bądź posiada majątek umożliwiający zaspokojenie tych potrzeb
Przykładowy stan faktyczny
Przyjmijmy, że to Powódka jest osobą składającą wniosek, przy czym Powódka jest osobą pracującą, samodzielnie się utrzymuje oraz mieszka u swoich rodziców, co dodatkowo obniża jej koszty utrzymania. Nie wykazała, by znajdowała się w niedostatku, tj. by jej dochody nie wystarczały na zaspokojenie usprawiedliwionych potrzeb, na dzieci otrzymuje alimenty. Orzecznictwo i doktryna są zgodne, że osoba, która może się samodzielnie utrzymać, nie spełnia przesłanki niedostatku i nie przysługuje jej roszczenie alimentacyjne względem byłego małżonka.
Sąd Najwyższy podkreśla, że małżonek domagający się alimentów winien w pełni wykorzystywać wszystkie możliwości w celu uzyskania dochodów niezbędnych do zaspokojenia własnych potrzeb. Jeżeli powódka (z przykładu) pracuje i uzyskuje dochody, nie można uznać, że znajduje się w niedostatku, nawet jeśli jej sytuacja materialna nie jest komfortowa.
Przykładowe orzecznictwo i doktryna
- Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 1987 r., III CZP 91/86, OSNC 1988 Nr 4, poz. 42: „Pod pojęciem niedostatku rozumie się sytuację, w której uzyskane środki nie wystarczają na pełne zaspokojenie usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego. Małżonek domagający się alimentów winien w pełni wykorzystać wszystkie możliwości w celu uzyskania dochodów niezbędnych do zaspokojenia usprawiedliwionych własnych potrzeb”.
- Wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 10 lutego 2004 r., I ACa 1422/03, Wokanda 2005/2/46: „Pozwana domagająca się alimentów powinna w pełni wykorzystać wszystkie możliwości w celu uzyskania dochodów niezbędnych do zaspokojenia usprawiedliwionych własnych potrzeb. Ona też możliwości takie wykorzystuje. Obecnie pracuje i jej zarobki przekraczają 600 zł miesięcznie. Mając na względzie, że cały koszt utrzymania syna stron spoczywa na powodzie, należało uznać, że nie znajduje się ona w niedostatku”.
- Komentarz: „Stan niedostatku usuwają wszelkie dochody, jakie dana osoba może osiągać i przeznaczać na zaspokojenie swoich usprawiedliwionych potrzeb – tj. wynagrodzenie za pracę, emerytura, renta, dochody z majątku. Małżonek rozwiedziony domagający się alimentów winien w pełni wykorzystywać swoje możliwości w celu uzyskania dochodów niezbędnych do zaspokojenia usprawiedliwionych potrzeb” (H. Ciepła i inni, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, Lexis Nexis 2006; G. Jędrejek, Komentarz, LEX 2019).
Autor: Beata Cedro-Łosak radca prawny
